Τα κορυφαία επιτεύγματα του 2014

Η προσγείωση της ρομποτικής διαστημοσυσκευής Philae στις 12 Νοεμβρίου 2014 στον κομήτη 67Ρ/Τσουριούμοφ/Γκερασιμένκο ανακηρύχθηκε το Νο1 επίτευγμα της χρονιάς στον τομέα της Φυσικής, από την επιθεώρηση «Physics World» η οποία εκδίδεται από το Ινστιτούτο Φυσικής (ΙΟΡ), που εδρεύει στο Λονδίνο (δες εδώ, εδώ). Η περιπετειώδης προσγείωση του ρομπότ - εργαστηρίου θεωρήθηκε θεμελιώδους σημασίας για τη διαστημική επιστήμη, παρ’ όλο που το Philae ξέμεινε από μπαταρία, καθώς αναπήδησε αρκετές φορές στην ανώμαλη επιφάνεια του κομήτη και τελικά προσεδαφίστηκε σε ένα σκιερό μέρος που δεν επιτρέπει την επαναφόρτισή του από την ηλιακή ακτινοβολία. Πρόλαβε, πάντως, να συλλέξει και να στείλει στη Γη πολύτιμα επιστημονικά στοιχεία, ενώ δεν αποκλείεται να τα καταφέρει, κάποια στιγμή εντός του 2015, να «αναστηθεί». Τη δεκάδα για το 2014 συμπληρώνουν αρκετά άλλα σημαντικά επιτεύγματα από διάφορα πεδία της φυσικής όπως:

- Η ανίχνευση από τη διεθνή ερευνητική κοινοπραξία Μπορεξίνο για πρώτη φορά νετρίνων από τις πυρηνικές αντιδράσεις στην «καρδιά» του Ήλιου.

- Ένα πείραμα με τη βοήθεια λέιζερ, στην Εθνική Εγκατάσταση Ανάφλεξης (NIF) των ΗΠΑ, που έφερε πιο κοντά την υλοποίηση της πυρηνικής σύντηξης και, έτσι, μια νέα πηγή φθηνής ενέργειας.

- Η δημιουργία από Βρετανούς και Αμερικανούς επιστήμονες της πρώτης ακουστικής ακτίνας έλξης, που μπορεί να έλξει ένα αντικείμενο μέσω ηχητικών κυμάτων.

- Η πρόκληση από μια διεθνή επιστημονική ομάδα μίνι εκρήξεων τύπου σούπερ νόβα στο εργαστήριο.

- Η μέτρηση από ισραηλινούς ερευνητές για πρώτη φορά της υπερβολικά ασθενούς μαγνητικής αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε δύο ηλεκτρόνια.

- Η δημιουργία από Ρώσους και Αμερικανούς επιστήμονες μιας νέας ολογραφικής μνήμης, που επιτρέπει την αποθήκευση δεδομένων σε μαγνητικά ολογράμματα.

- Η συμπίεση από Καναδούς ερευνητές για πρώτη φορά κβαντικών δεδομένων.
19-12-2014 Τα επιστημονικά επιτεύγματα του 2014

Τα σημαντικότερα επιστημονικά γεγονότα της χρονιάς

Και για το 2012 οι συντάκτες της επιθεώρησης «Science» επέλεξαν τα σημαντικότερα επιστημονικά γεγονότα της χρονιάς , όπως αυτά παρουσιάστηκαν μέσα από δημοσιεύσεις στις σελίδες της έγκριτης επιθεώρησης. Ο «πρωταγωνιστής» της καθιερωμένης λίστας των 10 θέσεων προφανώς είναι για το μποζόνιο Χιγκς, το θεμελιώδες αυτό σωματίδιο το οποίο πιθανότατα «συνέλαβαν» οι ερευνητές και εκτιμάται ότι «κρατά» το κλειδί στην ερώτηση σχετικά με το γιατί τα στοιχειώδη σωματίδια έχουν μάζα (δες εδώ, εδώ).Και μπορεί το μποζόνιο να κέρδισε τη «μάχη» της πρωτιάς, ωστόσο εξίσου ενδιαφέροντα είναι και τα υπόλοιπα εννέα επιτεύγματα του 2012 που συμπληρώνουν τη δεκάδα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η προσεδάφιση του διαστημικού εργαστηρίου Curiosity στον Αρη (δες κι εδώ), «γεύσεις» των νετρίνων-τα νετρίνα ηλεκτρονίου, τα νετρίνα μιονίου και τα νετρίνα τ (δες κι εδώ)-, η κίνηση μέσω ...σκέψης(!), δηλαδή, ο ρομποτικός βραχίονας που προσφέρει σε παράλυτα άτομα τα οποία σήμερα είναι εγκλωβισμένα μέσα σε ένα σώμα που δεν αντιδρά, μεγάλη αυτονομία κινήσεων (δες κι εδώ), τα ποντίκια που γέννησαν με ωάρια από βλαστικά κύτταρα, αλλά και το γονιδίωμα ενός μυστηριώδους είδους ανθρώπου, του ανθρώπου της Ντενίσοβα (δες κι εδώ), που έζησε στον πλανήτη πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια.Δείτε και τα 10 επιτεύγματα εδώ.

Τα νετρίνα δεν κινούνται ταχύτερα από το φως

Εντέλει τα νετρίνα δεν κινούνται ταχύτερα από το φως! Η  επανάληψη των μετρήσεων με όλους τους διαθέσιμους ανιχνευτές του ιταλικού εργαστηρίου Γκραν Σάσο τους OPERA, ICARUS, BOREXINO, LVD και επιβεβαιώνει οριστικά ότι τα νετρίνα δεν παραβιάζουν τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας. Η ανακοίνωση έγινε από τον Σέρτζιο Μπερτολούτσι, διευθυντή ερευνών του CERN, στο 25ο Διεθνές Συνέδριο για τη Φυσική των νετρίνων και την Αστροφυσική, που πραγματοποιείται στο Κιότο της Ιαπωνίας-δες τις ανακοινώσεις του CERN εδώ. Γιατί όμως το αρχικό πείραμα είχε δώσει αυτές τις ανορθόδοξες και λανθασμένες ενδείξεις; Η πιθανότερη αιτία είναι μια ελαττωματική σύνδεση σε καλώδιο οπτικών ινών, την οποία αναγνώρισαν οι ερευνητές τον περασμένο Μάρτιο. Λόγω μάλιστα της ανησυχίας ότι τη φήμη του εργαστηρίου Γκραν Σάσο θα δεχόταν πλήγμα από την προκλητική αρχική ανακοίνωση, δύο επικεφαλής ερευνητές της ομάδας OPERA υποχρεώθηκαν σε παραίτηση τον περασμένο Μάρτιο (δες εδώ κι εδώ). 

Τα νετρίνα, εν τέλει, δεν είναι ταχύτερα από το φως;

Επανάληψη του πειράματος τα ομάδας Opera, στο οποίο τα νετρίνα βρέθηκαν να κινούνται ταχύτερα από το φως (δες εδώ), δείχνει ότι τα υποατομικά σωματίδια δε θα ανατρέψουν τελικά την Eιδική Θεωρία της Σχετικότητας. Η ταχύτητα των (ίδιων) νετρίνων μετρήθηκε εκ νέου με διαφορετικό τρόπο στην ίδια διαδρομή των 730 χιλιομέτρων, στην  οποία είχε πραγματοποιηθεί το πείραμα αρχικά την ομάδα Opera, και τώρα από την ομάδα Icarus, που και αυτή εργάζεται στο εργαστήριο Γκραν Σάσο και εξ αρχής αμφέβαλε για το αποτέλεσμα της ομάδας Opera (δες κι εδώ). Η νέα μέτρηση δείχνει ότι τα νετρίνα δε κινούνται ταχύτερα από το φως (δες εδώ). «Είμαστε απόλυτα συμβατοί με την ταχύτητα του φωτός όπως τη διδαχθήκαμε στο σχολείο (...) Είμαστε πλέον 100% σίγουροι ότι η ταχύτητα του φωτός είναι η ταχύτητα των νετρίνων» δήλωσε  ο Sandro Centro, εκπρόσωπος της ομάδας Icarus. Περισσότερα εδώ, εδώ, εδώ. 
30-3-2012 Παραιτήθηκε ο επικεφαλής του πειράματος Opera

Τα νετρίνα (δεν) κινούνται ταχύτερα από το φως;

Τα νετρίνα του πειράματος OPERA ξεπέρασαν την ταχύτητα των φωτονίων; Σύμφωνα με τους ερευνητές του πειράματος ναι, μετά από την  επανάληψη της μέτρησης στις αρχές του τρέχοντος μηνός (δες εδώ, εδώ, εδώ, εδώ). Κάτι που οι ερευνητές του πειράματος ICARUS στο εργαστήριο του Γκραν Σάσο το αμφισβητούν. Το συμπέρασμά τους δεν βασίζεται σε μετρήσεις του χρόνου που διήρκεσε το ταξίδι, αλλά σε μετρήσεις της ενέργειας. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές του ICARUS επισημαίνουν ότι, αν είχαν ξεπεράσει έστω και ελάχιστα την ταχύτητα του φωτός, τα νετρίνα θα έπρεπε να είχαν χάσει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους.Όμως οι δέσμες νετρίνων που έφτασαν στους ανιχνευτές του Γκραν Σάσο παρουσίασαν ένα ενεργειακό φάσμα πλήρως συμβατό με το αναμενόμενο για σωματίδια που κινούνται με την ταχύτητα του φωτός -και όχι ταχύτερα. Τα ευρήματα αυτά «διαψεύδουν (...) την αρχική ερμηνεία των αποτελεσμάτων του OPERA» γράφουν οι ερευνητές του ICARUS σε μελέτη που δημοσιεύεται στην υπηρεσία προδημοσίευσης ΑrXiv. Η δημοσίευση, εκτιμά ότι «η διαφορά ανάμεσα στην ταχύτητα των νετρίνων και την ταχύτητα του φωτός δεν μπορεί να είναι τόσο μεγάλη όσο κατέγραψε το πείραμα OPERA. Είναι σίγουρα μικρότερη κατά τρεις τάξεις μεγέθους, συγκρίσιμη με μηδέν». Περισσότερα εδώ.
Επικαιροποίηση
16-3-2012 ...δεν κινούνται ταχύτερα από το φως
30-3-2012 Παραιτήθηκε ο επικεφαλής του πειράματος Opera

Τα νετρίνα κινούνται γρηγορότερα από το φως;

Faster than Light? by CNRS

Δέσμη νετρίνων κάλυψε την απόσταση περίπου 730 χιλιομέτρων μεταξύ CERN και του Εργαστηρίου Gran Sasso κατά 60 δισεκατομμυριοστά του δευτερολέπτου (60 ns) γρηγορότερα από το φως ή είχαν ταχύτητα περίπου 0,0025% μεγαλύτερη από την ταχύτητα του φωτός! Οι ερευνητές, υπό τον Antonio Ereditato, έμειναν έκπληκτοι από το αποτέλεσμα και επανέλαβαν το πείραμα σχεδόν 16 000 φορές την τελευταία τριετία με το ίδιο πάντα αποτέλεσμα (δες εδώ).Σύμφωνα με τον Antonio Ereditato «όταν έχεις στα χέρια σου ένα τέτοιο αποτέλεσμα, πρέπει να είσαι σίγουρος ότι δεν έχεις κάνει το παραμικρό λάθος. Επί μήνες ελέγχαμε εξονυχιστικά τα αποτελέσματά μας και δεν στάθηκε δυνατό να εντοπίσουμε κάποιο λάθος».Οι ερευνητές του πειράματος Opera δημιούργησαν μια δέσμη μιονικών νετρίνων και τα έστειλαν από το CERN, κοντά στη Γενεύη, Ελβετία στο υπόγειο -1400 μέτρα κάτω από το έδαφος-  Εργαστήριο Gran Sasso (LNGS), 120 km ΒΑ της Ρώμης, Ιταλία, με στόχο να δουν πόσα από αυτά θα μετατρέπονταν σε ταυ νετρίνα. Τα ευρήματά τους είναι στατιστικά σημαντικά και εφόσον επαληθευτούν και από άλλα εργαστήρια, θα ταράξουν για τα καλά τη βασική αρχή της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας σύμφωνα με την οποία τίποτα στο Σύμπαν δεν μπορεί να ταξιδέψει ταχύτερα από το φως (περισσότερα εδώ κι εδώ). Tώρα, αν αποκλειστεί και η ύπαρξή του μποζονίου Higgs και οι φυσικοί υποχρεωθούν να επανεξετάσουν από την αρχή το κυρίαρχο Καθιερωμένο Πρότυπο (δες εδώ), μμμ, κάτι δεν πάει καλά με τη φυσική του 20ού αιώνα - αν και οι μεγάλες ανατροπές είναι αυτές που χαρακτηρίζουν την επιστήμη (δες κι εδώ).Αλλά ας μη βιαζόμαστε...
Τα νετρίνα υπάρχουν ολόγυρά μας, καθώς αποτελούν υποπροϊόν των πυρηνικών αντιδράσεων στο εσωτερικό του Ηλίου. Είναι ηλεκτρικά ουδέτερα σωματίδια, έχουν πολύ μικρή μάζα, απαντώνται σε τρεις μορφές ("γεύσεις") ως νετρίνο ηλεκτρονίου, μιονικό νετρίνο, ταυ νετρίνο. Τα νετρίνα σπάνια αλληλεπιδρούν με την ύλη, περνάνε μέσα από τοίχους και διαπερνούν τους πλανήτες και δισεκατομμύρια τέτοια υποατομικά σωματίδια περνάνε κάθε δευτερόλεπτο μπροστά μας και μέσα από το σώμα μας, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε!Ένα τηλεσκόπιο ανίχνευσης νετρίνων, το πείραμα ΝΕSΤΟR, λειτουργεί στη θαλάσσια περιοχή νότια της Πύλου.

11-6-2012 Εντέλει τα νετρίνα δεν κινούνται ταχύτερα από το φως!

Eπικαιροποίηση 
23-9-2011 Speed of light broken-an expert's view
23-9-2011 Νετρίνο «αστραπή» απειλούν τον Αϊνστάιν και τη σύγχρονη φυσική 
24-9-2011 Superluminal muon-netrinos? Don't get your hopes up
24-9-2011 Challenging Einstein is usually a losing venture 
24-9-2011 Το πρόγραμμα OPERA και συνέντευξη Σταύρου Κατσανέβα
24-9-2011 Ο θεωρητικός φυσικός Jim Al-Khalili, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Surrey, Αγγλία, είπε: "Οι επιστήμονες έχουν δίκιο να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί όσον αφορά την ερμηνεία αυτών των ευρημάτων. Εάν τα νετρίνα έχουν σπάσει την ταχύτητα του φωτός, θα ανατρέψουν τον ακρογωνιαίο λίθο της φυσικής του  τελευταίου αιώνα. Αυτό είναι εφικτό, αλλά είναι πολύ πιο πιθανό ότι υπάρχει ένα λάθος στα δεδομένα. Εάν, όμως, το πείραμα του CERN αποδειχθεί ότι είναι σωστό και τα νετρίνα έχουν σπάσει την ταχύτητα του φωτός, εγώ θα φάω τα μποξεράκια μου(!) ζωντανά (live) στην τηλεόραση." Δες κι εδώ.

26-9-2011 Faster-Than-Light Neutrinos? Physics Luminaries Voice Doubts

26-9-2011 Κατά τον Heinrich Päs από το Πανεπιστήμιο του Ντόρτμουντ, Γερμανία, είναι πιθανό τα νετρίνα να εκμεταλλεύονται άγνωστες διαστάσεις και να κόβουν δρόμο μέσα από τον χωρόχρονο σε περίπτωση που «οι επιπλέον διαστάσεις στο σύμπαν μπορεί να είναι έτσι διαμορφωμένες, ώστε τα σωματίδια που κινούνται σε αυτές να τρέχουν γρηγορότερα από τα αντίστοιχα που ταξιδεύουν στις τρεις γνωστές διαστάσεις του Σύμπαντος» (δες εδώ και εδώ).
9-10-2011 Το πείραμα που «ανακάτεψε τα χαρτιά της Φυσικής»:Συνέντευξη του Σταύρου Κατσανέβα (…) Μερικοί τίτλοι εφημερίδων ανακοίνωσαν σε πρωτοσέλιδα την ανατροπή του Αϊνστάιν. Αυτό είναι υπερβολικό γιατί, εφόσον οι μετρήσεις της Opera χρησιμοποιούν το GPS και η ακρίβεια του GPS βασίζεται στη θεωρία του Αϊνστάιν, θα ήταν αντιφατική η χρήση τους για να αποδειχθεί ότι ο Αϊνστάιν είναι “λάθος”. Η επιστήμη, αντίθετα με την πολιτική ή κάποιες κοινωνικές επιστήμες, δεν προχωρεί με “ανατροπές” αλλά με γενικεύσεις…

23-2-2011 Πιθανόν είναι λάθος ότι το νετρίνο ταξιδεύει πιο γρήγορα από το φως, καθώς νέα στοιχεία δείχνουν ότι μάλλον σε τεχνικό σφάλμα οφείλεται η απρόσμενη μέτρηση, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του CERN Τζεημς Γκίλις, αν και οι ερευνητές συνεχίζουν τις έρευνές τους για να καταλήξουν ποιά τελικά μπορεί να ήταν η επίπτωση αυτών των σφαλμάτων στο αποτέλεσμα της μέτρησης της ταχύτητας. Περισσότερα εδώ και εδώ.

24-2-2011 Δεν καταθέτουν τα όπλα οι φυσικοί της ομάδας OPERA

...το αρχικό αποτέλεσμα δεν επηρεάζεται!

16-3-2012 Τα νετρίνα, εν τέλει, δεν κινούνται γρηγορότερα από το φως;

30-3-2012 Παραιτήθηκε ο επικεφαλής του πειράματος Opera